Zapobieganie i Skutki Otyłości

Otyłość to przede wszystkim poważny problem zdrowotny i społeczny, który dotyka ludzi na całym świecie – zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. Jest to przewlekła choroba, charakteryzująca się nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej, co prowadzi do licznych komplikacji zdrowotnych. Statystyki są alarmujące: otyłość należy do najszybciej rozwijających się problemów cywilizacyjnych, a liczba osób zmagających się z tą chorobą stale rośnie.

Otyłość jako Choroba Cywilizacyjna

Otyłość została oficjalnie sklasyfikowana w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD) pod numerem E66. To wyraźny sygnał, że mamy do czynienia z poważnym problemem cywilizacyjnym, który wymaga kompleksowego podejścia. Czy jesteśmy gotowi podjąć to wyzwanie? Czy potrafimy skutecznie walczyć z otyłością, aby poprawić jakość życia przyszłych pokoleń? Działania muszą być podjęte już teraz.

Czym jest otyłość?

Otyłość to przewlekła choroba, która niesie za sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Powstaje w wyniku nadmiernego nagromadzenia tkanki tłuszczowej w organizmie, co stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia publicznego. To nie tylko problem fizyczny, ale także wyzwanie dla jakości życia. Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może zwiększać ryzyko rozwoju chorób takich jak choroby serca, cukrzyca typu 2 czy problemy z układem ruchu. Co więcej, wymaga zarówno zrozumienia, jak i skutecznych działań prewencyjnych. Otyłość to globalne wyzwanie, które dotyka coraz większej liczby osób na całym świecie.

Definicja i różnice między nadwagą a otyłością

Nadwaga i otyłość – choć często używane zamiennie – to dwa różne stany zdrowotne. Nadwaga oznacza masę ciała przekraczającą zalecane normy, co zwiększa ryzyko rozwoju otyłości. To swego rodzaju etap przejściowy, który można zidentyfikować na podstawie wskaźnika masy ciała (BMI) mieszczącego się w przedziale 25–29,9 kg/m².

Otyłość natomiast klasyfikuje się według BMI w następujący sposób:

• 30–34,9 kg/m² – otyłość I stopnia,
• 35–39,9 kg/m² – otyłość II stopnia,
• 40 kg/m² lub więcej – otyłość III stopnia, znana również jako otyłość olbrzymia.

Źródło: ISBN 978-83-65870-52-0

Te różnice podkreślają, jak istotne jest wczesne rozpoznanie otyłości. Im wcześniej podejmie się działania, tym większe szanse na uniknięcie poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Rozpoznanie otyłości: BMI i WHR

Do oceny i klasyfikacji otyłości stosuje się różne wskaźniki diagnostyczne, w tym wskaźnik BMI (Body Mass Index) oraz WHR (Waist-to-Hip Ratio). BMI to jedno z najprostszych narzędzi – oblicza się je, dzieląc masę ciała w kilogramach przez wzrost w metrach podniesiony do kwadratu. Wynik równy lub wyższy niż 30 kg/m² wskazuje na wystąpienie otyłości. Z kolei WHR, czyli stosunek obwodu talii do obwodu bioder, pozwala określić, gdzie w organizmie gromadzi się tłuszcz.

Oba wskaźniki są kluczowe w ocenie ryzyka zdrowotnego związanego z nadmierną masą ciała. Dzięki nim można zidentyfikować osoby najbardziej narażone na powikłania zdrowotne, takie jak choroby serca czy cukrzyca.

Typy otyłości: brzuszna, gynoidalna, olbrzymia

• Otyłość brzuszna: Charakteryzuje się nagromadzeniem tłuszczu w okolicy brzucha. Określana jest jako typ „jabłko”, stanowi większe zagrożenie dla zdrowia, ponieważ nagromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha sprzyja rozwojowi insulinooporności oraz zaburzonej tolerancji glukozy. Te problemy mogą prowadzić do cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych, a nawet niektórych rodzajów nowotworów.
• Otyłość gynoidalna, czyli typu „gruszka”, charakteryzuje się nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w okolicach ud i pośladków. Nadmiar masy w dolnych partiach ciała zwiększa obciążenie stawów, zwłaszcza biodrowych i kolanowych, co z czasem może przyczyniać się do rozwoju zwyrodnień stawów, bólu i trudności w poruszaniu się. Ponadto, u osób z tym typem otyłości mogą występować zaburzenia krążenia w kończynach dolnych, takie jak żylaki.

Źródło: ISBN 978-83-65870-52-0

• Otyłość olbrzymia: Najcięższa forma otyłości (BMI ≥ 40). Wiąże się z wysokim ryzykiem poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak niewydolność narządów czy znaczne ograniczenie mobilności.

Każdy z tych typów wymaga indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. To pokazuje, jak złożony i wielowymiarowy jest problem otyłości.

Przyczyny Otyłości

Główną przyczyną otyłości jest długotrwałe zaburzenie bilansu energetycznego – spożywamy więcej kalorii, niż jesteśmy w stanie spalić. Problem ten dotyczy ludzi w każdym wieku, niezależnie od płci czy pochodzenia. Według danych z GUS-u z 2019 roku w Polsce sytuacja jest szczególnie alarmująca:

Te dane pokazują skalę problemu, a należy pamiętać, że pandemia COVID-19 mogła dodatkowo pogłębić ten kryzys, ze względu na ograniczoną aktywność fizyczną i zmiany nawyków żywieniowych w czasie lockdownów. Według danych z Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej zbyt wysoka masa ciała (BMI ≥ 25) prowadzi do średniej utraty 12,4% lat życia w dobrym zdrowiu, przy czym u mężczyzn wynosi to 12,1%.

Przyczyny otyłości

Otyłość to złożony problem zdrowotny, wynikający z wielu współdziałających czynników. Najczęściej jest efektem długotrwałego zaburzenia bilansu energetycznego – gdy spożywamy więcej kalorii, niż nasz organizm jest w stanie spalić, nadmiar odkłada się w postaci tkanki tłuszczowej. Jednak to tylko część obrazu. Na rozwój otyłości wpływają również inne elementy, takie jak środowisko, genetyka, emocje, hormony czy nawet niektóre leki. Zrozumienie faktu, że przyczyna choroby otyłości nie jest jedna, wręcz jest ich wiele jest kluczowe, by skutecznie zapobiegać i leczyć to schorzenie.

Czynniki genetyczne

Geny odgrywają istotną rolę w naszej podatności na otyłość, choć ich wpływ nie jest dominujący. Mutacje w genach odpowiedzialnych za funkcjonowanie receptorów leptyny mogą zwiększać ryzyko wzrostu masy ciała. Leptyna, hormon regulujący apetyt i metabolizm, jeśli działa nieprawidłowo, może prowadzić do nadmiernego przyrostu masy ciała.

Jednym z najczęściej badanych genów związanych z otyłością jest gen FTO, nazywany "genem otyłości". Niektóre jego warianty mogą powodować większy apetyt na wysokokaloryczne jedzenie, co zwiększa ryzyko nadwagi. Jednak warto podkreślić, że geny to nie wyrok – styl życia, w tym zdrowa dieta i aktywność fizyczna, mają ogromny potencjał, by zneutralizować ich wpływ.

Co więcej, w niektórych przypadkach otyłość może być związana z innymi czynnikami zdrowotnymi, takimi jak endokrynologiczne przyczyny otyłości. Na przykład choroby, takie jak Hashimoto, prowadzące do spowolnienia pracy tarczycy, mogą osłabiać metabolizm, co utrudnia utrzymanie prawidłowej wagi. Zespół Cushinga, związany z nadmiarem kortyzolu – hormonu stresu, często powoduje odkładanie tłuszczu w okolicach brzucha, karku czy twarzy. Z kolei zespół policystycznych jajników (PCOS), wynikający z zaburzeń hormonalnych, może prowadzić do insulinooporności i trudności w kontrolowaniu masy ciała.

Podsumowując, choć genetyka, w tym mutacje genów takich jak FTO czy geny odpowiedzialne za leptynę, może zwiększać ryzyko otyłości, jej wpływ nie przekracza kilkunastu procent. Największe znaczenie mają nasze codzienne wybory – odpowiednia dieta, aktywność fizyczna i zdrowe nawyki. To one decydują, w jakim stopniu genetyczne predyspozycje wpłyną na nasze zdrowie.

Czynniki środowiskowe: dieta, aktywność fizyczna, stres

Czynniki środowiskowe, takie jak nasza dieta, styl życia i poziom stresu, odgrywają decydującą rolę w kształtowaniu masy ciała i mogą być głównymi winowajcami otyłości. To, co jemy, jak żyjemy i jak radzimy sobie z emocjami, ma ogromny wpływ na nasze zdrowie i wagę.

Współczesny styl życia, oparty na prozapalnej diecie typu zachodniego, obfitującej w przetworzone produkty i niezdrowe tłuszcze nasycone, siedzącym trybie życia i przewlekłym stresie, ma istotny wpływ na rozwój otyłości. Dieta bogata w wysokokaloryczne, przetworzone produkty prowadzi do nadmiernego spożycia kalorii, co, w połączeniu z brakiem aktywności fizycznej, sprzyja przyrostowi masy ciała. Siedzący tryb życia, który stał się normą w pracy i codziennych czynnościach, zmniejsza wydatek energetyczny, co dodatkowo utrudnia utrzymanie zdrowej wagi. Ponadto, przewlekły stres może prowadzić do emocjonalnego jedzenia, w którym jedzenie staje się mechanizmem radzenia sobie z napięciem, co sprzyja nadwadze.

Te czynniki środowiskowe, w szczególności dieta i styl życia, mają ogromny wpływ na rozwój otyłości, dlatego zmiana tych elementów jest kluczowa w profilaktyce i leczeniu nadwagi.

Czynniki psychologiczne: jedzenie emocjonalne i zaburzenia emocjonalne

Również czynniki psychologiczne, takie jak jedzenie emocjonalne, mogą potęgować problem. Kiedy jesteśmy zestresowani, smutni lub przeżywamy lęk, wiele osób sięga po jedzenie jako sposób na złagodzenie negatywnych emocji. W takich momentach jedzenie staje się nie tylko przyjemnością, ale także mechanizmem obronnym, co prowadzi do nadmiernego spożycia kalorii. Przewlekłe sięganie po jedzenie w odpowiedzi na emocje zamiast na głód skutkuje narastającą nadwagą i otyłością.

Skutki Otyłości

Powikłania otyłości są wielowymiarowe i niezwykle poważne. Oto najważniejsze konsekwencje nieleczenia otyłości:

• Choroby przewlekłe: Otyłość znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia schorzeń sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 oraz niektórych nowotworów.
• Wyższa śmiertelność: Osoby zmagające się z otyłością są bardziej narażone na przedwczesną śmierć z powodu powyższych chorób.
• Problemy psychiczne: Otyłość wpływa na obniżenie samooceny, zwiększa ryzyko depresji oraz prowadzi do społecznego stygmatyzowania.

Te skutki pokazują, jak złożony jest problem otyłości. Dlatego tak ważne jest podejmowanie działań zarówno profilaktycznych, jak i leczniczych.

Cukrzyca typu 2 i insulinooporność

Otyłość znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2, jednej z najczęstszych chorób metabolicznych. Choroba ta jest ściśle związana z insulinoopornością – stanem, w którym organizm nie potrafi efektywnie wykorzystywać insuliny do regulacji poziomu cukru we krwi. Osoby z nadwagą często mają trudności z utrzymaniem stabilnego poziomu glukozy. To wyraźnie pokazuje, jak istotna jest kontrola masy ciała w profilaktyce cukrzycy [1].

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze, czyli podwyższone ciśnienie krwi, to kolejny poważny problem zdrowotny związany z otyłością. Stan ten zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu. Osoby z otyłością brzuszną są szczególnie narażone na nadciśnienie. Dlatego zdrowy styl życia, obejmujący zbilansowaną dietę i regularną aktywność fizyczną, odgrywa kluczową rolę w jego zapobieganiu. [2],[3]

Choroba niedokrwienna serca

Choroba niedokrwienna serca wynika z niedostatecznego dopływu krwi do mięśnia sercowego, co często jest związane z nadmierną masą ciała. Osoby z otyłością są bardziej narażone na rozwój tej choroby, co może prowadzić do poważnych komplikacji, takich jak zawał serca. Co istotne, nawet niewielka redukcja masy ciała – o kilka procent – może znacząco obniżyć ryzyko wystąpienia tej choroby, co potwierdzają liczne badania kliniczne [4],[5],[6].

Zespół metaboliczny

Zespół metaboliczny to grupa objawów, które często występują razem i są ściśle związane z otyłością [7]. Obejmuje on:

• insulinooporność,
• nadciśnienie tętnicze,
• zaburzenia lipidowe, w tym podwyższony cholesterol,
• nadmierną masę ciała.

Osoby z zespołem metabolicznym mają znacznie wyższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych. Dlatego kompleksowe podejście do leczenia otyłości – obejmujące dietę, aktywność fizyczną oraz wsparcie medyczne – jest absolutnie niezbędne.

Stłuszczenie wątroby i kamica żółciowa

Otyłość może prowadzić do stłuszczenia wątroby i kamicy żółciowej, które są poważnymi problemami zdrowotnymi. Stłuszczenie wątroby to stan, w którym nadmiar tłuszczu odkłada się w wątrobie, co może prowadzić do jej uszkodzenia, a w skrajnych przypadkach nawet do marskości. Kamica żółciowa, z kolei, to tworzenie się złogów w pęcherzyku żółciowym, co może powodować ból i wymagać interwencji chirurgicznej. Oba te stany są często związane z nadmierną masą ciała, co podkreśla znaczenie zdrowej diety i regularnej aktywności fizycznej [8],[9].

Bezdech senny

Bezdech senny to stan, w którym dochodzi do przerw w oddychaniu podczas snu – to częsty problem u osób otyłych. Bezdech senny nie tylko obniża jakość snu, ale także zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Osoby z otyłością brzuszną często zmagają się z tym schorzeniem, co negatywnie wpływa na ich codzienne funkcjonowanie. Dobra wiadomość? Redukcja masy ciała może znacząco poprawić objawy bezdechu sennego i ogólną jakość życia [10].

Psychologiczne konsekwencje otyłości

Otyłość niesie ze sobą również psychologiczne konsekwencje, które mogą być równie poważne jak fizyczne powikłania. Osoby otyłe często zmagają się z:

• niską samooceną,
• depresją [11],[12],
• poczuciem izolacji społecznej.

Depresja i obniżona samoocena

Depresja i obniżona samoocena to częste problemy związane z otyłością, które mogą prowadzić do dalszych trudności zdrowotnych i społecznych. Osoby zmagające się z otyłością często doświadczają stygmatyzacji, co dodatkowo pogłębia ich problemy emocjonalne. Wsparcie psychologiczne, takie jak terapia poznawczo-behawioralna, oraz wsparcie społeczne są niezbędne, by pomóc tym osobom w radzeniu sobie z wyzwaniami związanymi z otyłością [13].

Otyłość a zdrowie reprodukcyjne

Otyłość ma istotny wpływ na zdrowie reprodukcyjne zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. U kobiet nadmiar tkanki tłuszczowej prowadzi do zaburzeń hormonalnych, które mogą utrudniać owulację i zmniejszać szanse na zajście w ciążę. U mężczyzn otyłość obniża poziom testosteronu, co wpływa na jakość nasienia i utrudnia zapłodnienie. Redukcja masy ciała, nawet o kilka kilogramów, może znacząco poprawić parametry płodności i zwiększyć szanse na posiadanie potomstwa [14].

Nowotwory

Otyłość zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów, takich jak rak piersi, rak jelita grubego czy trzustki. Nadmierna masa ciała prowadzi do stanów zapalnych, zaburzeń hormonalnych i osłabienia odporności, sprzyjając rozwojowi komórek rakowych. Zdrowa dieta, aktywność fizyczna i utrzymanie prawidłowej wagi mogą pomóc zmniejszyć ryzyko nowotworów. [15],[16], [17].

Profilaktyka otyłości

Zapobieganie otyłości to kluczowy element walki z tym powszechnym problemem zdrowotnym. Obejmuje szeroki wachlarz działań, takich jak promowanie zdrowych nawyków żywieniowych i regularnej aktywności fizycznej. Celem jest nie tylko uniknięcie nadmiernego przyrostu wagi, ale także poprawa ogólnej kondycji organizmu. Współczesne podejście kładzie nacisk na całościowe spojrzenie na zdrowy styl życia – to więcej niż tylko kontrola wagi, to inwestycja w lepsze samopoczucie i długowieczność.

Znaczenie zdrowego stylu życia

Zdrowy styl życia to fundament w profilaktyce otyłości. Składa się na niego:

• Zrównoważona dieta – wprowadzenie większej ilości warzyw i owoców, ograniczenie cukrów prostych i tłuszczów nasyconych.
• Regularna aktywność fizyczna – wspiera utrzymanie prawidłowej masy ciała, poprawia nastrój i jakość życia.
• Unikanie szkodliwych nawyków – takich jak palenie papierosów czy nadmierne spożycie alkoholu.

Najważniejsze jest, aby zacząć od małych kroków – wprowadzanie stopniowych zmian, takich jak wybór zdrowych przekąsek czy codzienne spacery, pozwala na łatwiejsze przystosowanie się do nowych nawyków. To, co naprawdę się liczy, to systematyczność i konsekwencja. Z czasem te niewielkie kroki przekształcają się w trwałe, pozytywne zmiany, które mogą znacząco poprawić jakość życia i efekty leczenia otyłości będą zauważalne.

Dieta niskokaloryczna - najskuteczniejsza w otyłości

Dieta niskokaloryczna to zdecydowanie podstawa leczenia otyłości. Polega na ograniczeniu spożycia kalorii, co prowadzi do deficytu energetycznego, a w konsekwencji następuje stopniowa utrata masy ciała. Kluczowe zasady takiej diety to:

• Odpowiednie zbilansowanie – dostarczanie wszystkich niezbędnych składników odżywczych.
• Indywidualne podejście – stworzenie planu żywieniowego dostosowanego do potrzeb i celów danej osoby.

Warto skorzystać z pomocy dietetyka, który pomoże opracować taki plan. To może być krok milowy w drodze do zdrowia!

Regularna aktywność fizyczna

Ruch to nieodzowny element skutecznej profilaktyki otyłości. Ćwiczenia nie tylko spalają kalorie, ale również wzmacniają kondycję fizyczną i psychiczną oraz są jednym z najskuteczniejszych sposobów na leczenie powikłań otyłości. Eksperci zalecają:

• Co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo – np. spacery, jazda na rowerze, pływanie.
• Regularność – systematyczne ćwiczenia pomagają obniżyć poziom stresu i zapobiegają niekontrolowanemu jedzeniu.

Każdy krok w stronę zdrowia się liczy, a regularne ćwiczenia mogą znacząco poprawić jakość życia.

Podsumowanie

Otyłość to przewlekła choroba cywilizacyjna, charakteryzująca się nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, która znacząco wpływa na stan zdrowia pacjenta. Rozpoznanie otyłości opiera się na wskaźnikach takich jak BMI (≥ 30 kg/m²) i WHR, co pozwala na ocenę rodzaju i rozmieszczenia tkanki tłuszczowej.

Rozwoju powikłań otyłości towarzyszy zwiększone ryzyko wystąpienia takich schorzeń, jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia metaboliczne, które znacząco obciążają organizm. Choroby towarzyszące otyłości, w tym schorzenia sercowo-naczyniowe oraz układu ruchu, prowadzą do obniżenia jakości życia i skrócenia jego długości.

Konsekwencje nieleczenia otyłości są poważne – brak interwencji może skutkować pogorszeniem stanu zdrowia pacjenta oraz zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu chorób przewlekłych, takich jak choroby układu krążenia czy niewydolność oddechowa. Dlatego tak ważne jest wczesne wdrożenie terapii i prewencja.

Efekty leczenia otyłości obejmują poprawę jakości życia, zmniejszenie ryzyka chorób towarzyszących oraz kontrolę nad zaburzeniami metabolicznymi. Kluczowym elementem skutecznej terapii jest zmiana stylu życia, obejmująca zdrową dietę i regularną aktywność fizyczną, które wspierają trwałą redukcję masy ciała.

Bibliografia

1. Ghemiș L, Goriuc A, Minea B, et al. Myeloid-Derived Suppressor Cells (MDSCs) and Obesity-Induced Inflammation in Type 2 Diabetes. Diagnostics (Basel). 2024;14(21):2453. Published 2024 Nov 1. doi:10.3390/diagnostics14212453
2. Vasile CM, Padovani P, Rujinski SD, et al. The Increase in Childhood Obesity and Its Association with Hypertension during Pandemics. J Clin Med. 2023;12(18):5909. Published 2023 Sep 12. doi:10.3390/jcm12185909
3. Parvanova A, Reseghetti E, Abbate M, Ruggenenti P. Mechanisms and treatment of obesity-related hypertension-Part 1: Mechanisms. Clin Kidney J. 2023;17(1):sfad282. Published 2023 Nov 13. doi:10.1093/ckj/sfad282
4. Talayero B, Wang L, Furtado J, Carey VJ, Bray GA, Sacks FM. Obesity favors apolipoprotein E- and C-III-containing high density lipoprotein subfractions associated with risk of heart disease. J Lipid Res. 2014;55(10):2167-2177. doi:10.1194/jlr.M042333
5. Manoharan MP, Raja R, Jamil A, et al. Obesity and Coronary Artery Disease: An Updated Systematic Review 2022. Cureus. 2022;14(9):e29480. Published 2022 Sep 23. doi:10.7759/cureus.29480
6. Bashir A, Doreswamy S, Narra LR, et al. Childhood Obesity as a Predictor of Coronary Artery Disease in Adults: A Literature Review. Cureus. 2020;12(11):e11473. Published 2020 Nov 13. doi:10.7759/cureus.11473
7. Mocanu V, Timofte DV, Zară-Dănceanu CM, Labusca L. Obesity, Metabolic Syndrome, and Osteoarthritis Require Integrative Understanding and Management. Biomedicines. 2024;12(6):1262. Published 2024 Jun 6. doi:10.3390/biomedicines12061262
8. Ding Y, Deng Q, Yang M, Niu H, Wang Z, Xia S. Clinical Classification of Obesity and Implications for Metabolic Dysfunction-Associated Fatty Liver Disease and Treatment. Diabetes Metab Syndr Obes. 2023;16:3303-3329. Published 2023 Oct 25. doi:10.2147/DMSO.S431251
9. Parra-Landazury NM, Cordova-Gallardo J, Méndez-Sánchez N. Obesity and Gallstones. Visc Med. 2021;37(5):394-402. doi:10.1159/000515545
10. Hany M, Abouelnasr AA, Abdelkhalek MH, et al. Effects of obstructive sleep apnea on non-alcoholic fatty liver disease in patients with obesity: a systematic review. Int J Obes (Lond). 2023;47(12):1200-1213. doi:10.1038/s41366-023-01378-2
11. Alberti A, Araujo Coelho DR, Vieira WF, et al. Factors Associated with the Development of Depression and the Influence of Obesity on Depressive Disorders: A Narrative Review. Biomedicines. 2024;12(9):1994. Published 2024 Sep 2. doi:10.3390/biomedicines12091994
12. Halabitska I, Petakh P, Kamyshna I, Oksenych V, Kainov DE, Kamyshnyi O. The interplay of gut microbiota, obesity, and depression: insights and interventions. Cell Mol Life Sci. 2024;81(1):443. Published 2024 Oct 30. doi:10.1007/s00018-024-05476-w
13. Dalle Grave R, Sartirana M, Calugi S. Personalized cognitive-behavioural therapy for obesity (CBT-OB): theory, strategies and procedures. Biopsychosoc Med. 2020;14:5. Published 2020 Mar 9. doi:10.1186/s13030-020-00177-9
14. Amiri M, Ramezani Tehrani F. Potential Adverse Effects of Female and Male Obesity on Fertility: A Narrative Review. Int J Endocrinol Metab. 2020;18(3):e101776. Published 2020 Sep 28. doi:10.5812/ijem.101776
15. Kassab P, Ferraz ÁAB, Mitidieri ACH, et al. THE GROWING EVIDENCE OF THE RELATIONSHIP BETWEEN OBESITY AND CANCER AND THE ROLE OF BARIATRIC SURGERY. Arq Bras Cir Dig. 2024;37:e1838. Published 2024 Dec 2. doi:10.1590/0102-6720202400044e1838
16. Nguyen L, Shanmugan S. A Review Article: The Relationship Between Obesity and Colorectal Cancer. Curr Diab Rep. 2024;25(1):8. Published 2024 Dec 2. doi:10.1007/s11892-024-01556-0
17. Ormiston K, Kulkarni A, Sarathy G, et al. Obesity and lack of breastfeeding: a perfect storm to augment risk of breast cancer?. Front Oncol. 2024;14:1432208. Published 2024 Oct 25. doi:10.3389/fonc.2024.1432208